Inzichten veranderen, en zeker op het gebied van paarden is er al veel veranderd de afgelopen 10 à 15 jaar. Paardenwelzijn is de afgelopen jaar een hot item, en terecht als je het mij vraagt. Want het blijft wonderlijk hoeveel paarden voor ons willen doen en de samenwerking met ons willen opzoeken: terwijl wij feitelijk een roofdier zijn en paarden prooidieren. Genoeg dus om te blijven koesteren en vooral ook te blijven ontwikkelen en leren in ons samenzijn met deze prachtige dieren.
Als we het hebben over paardenwelzijn dan is naast huisvesting de training natuurlijk bijzonder van belang, en dit begint al bij de opleiding van het jonge paard. Ik neem je daarom mee in mijn visie over de opleiding van het jonge paard: van veulen tot rijpaard.
Het veulen-ABC
Het veulen-ABC is eigenlijk iets wat het beste al (gedeeltelijk) meegegeven kan worden door de fokker. Doordat het paard een vluchtdier is, kan het veulen al snel staan na de geboorte en dit is kenmerkend voor het snelle leerproces van het veulen. Veulens zijn van nature nieuwsgierig, wat ook helpt in het leerproces. Daarnaast imiteren ze graag gedrag van kuddegenootjes: positief en negatief 😉 Zo hebben ‘mijn’ veulens overgenomen van hun moeders dat ze met hun voorbeen schrapen tijdens het eten: dit heb ik gezien toen ze opgroeiden met de moeders en zie ik nog steeds. Een stabiele moeder/kudde leert dus veel positief gedrag aan de veulens.
Wij mensen hebben de term het veulen-ABC in leven geroepen en het houdt voor mij persoonlijk in dat het veulen mensen leert vertrouwen en al ervaart dat een samenwerking met de mens prettig is. Idealiter leer je een veulen alvast meelopen aan het halster, hoefjes geven zodat deze bekapt kan worden, aanrakingen aan het lichaam, de omgang van een dierenarts, geven van wormenspuiten en samen met moeders alvast de trailer verkennen. Daarnaast is het goed dat het veulen naast gras, hooi, ook brokjes etc. leert eten van zijn moeder.
Samengevat, zolang het veulen nog bij moeder is, kun je hem vanuit vertrouwen het volgende leren:
- Halster omdoen en meelopen
- Hoefjes geven en bekappen
- Aanrakingen aan het lichaam
- Dierenarts bezoek
- Wormenkuur
- Verkennen van de trailer met moeders
- Diverse soorten voer (gras, hooi, brokjes) leren eten
Het opgroeien van jouw veulen
Het moment van afspenen zou een hele blog apart kunnen zijn, want ook daar zijn weer verschillende gedachtes en afwegingen in te maken. Gezien het veulen veel leert van de moeder, is mijn persoonlijke voorkeur het speenproces natuurlijk te laten verlopen, dat wil zeggen dat moeder en veulen vaak in de periode van 6-12 maanden meer afstand van elkaar nemen.
Gebruikelijk is dat wij mensen het afspenen regelen, wat vaak ook praktisch is: denk bijvoorbeeld aan het nieuwe foreverhome van het veulen, vaak vinden zowel fokker als eigenaar het dan wenselijk om het veulen naar het nieuwe huis te brengen en dus afscheid te nemen van de moeder. Dan is het toch echt aan te raden dat het veulen minimaal 6 maanden bij zijn moeder heeft doorgebracht en het afspenen geleidelijk aan wordt opgebouwd. Ik heb destijds 2 veulens tegelijk kunnen kopen en deze hebben de eerste 2 jaar samen mogen opgroeien, en zijn dus ook samen bij de moeders weggegaan: persoonlijk heb ik gemerkt dat ze echt veel steun aan elkaar hebben gehad!
Opfok of gemengde kudde?
Vaak zie je dus dat veulens met ca 6 maanden naar een nieuwe eigenaar gaan. Wat vroeger heel gebruikelijk was en wat nog steeds gebeurt, is dat veulens dan naar de opfok gaan. Opfok is een groep van dezelfde leeftijd, vaak op een grote weide, en het idee is dan dat de veulens en jonge paarden sociaal opgroeien, met genoeg speelmaatjes.
Tegenwoordig zie je ook vaker dat jonge paarden opgroeien in een gemengde kudde, wat vaak als voordeel heeft dat er ook oudere paarden helpen in het opvoeden met de jonkies. Een ander voordeel aan een gemengde kudde is dat je vaak je jonge paard er gewoon uit mag halen, in een opfok is dit niet altijd toegestaan. Welke keuze je ook maakt, het belangrijkste is dat jouw jonge paard sociaal opgroeit, leert omgaan met andere paarden, wat ook belangrijk is voor de omgang met mensen en waarbij er voldoende sociaal contact is met mensen om goed gesocialiseerd te blijven.
In mijn ogen is de ideale situatie in de leeftijdsfase na afspenen tot 2 à 2,5 jaar dan ook:
- Een paar keer per week een lekkere poetsbeurt, hierdoor blijft jouw jonge paard de connectie met jou houden én je kunt meteen checken of alles nog goed gaat
- De hoeven goed laten bijhouden door een goede smid/bekapper: deze leeftijd is belangrijk voor het evt. corrigeren. Ook mentaal is het een belangrijke fase om een fijn paard met vertrouwen bij de smid te krijgen. Ik zou zeker aanraden dan ook altijd proberen er zelf bij te zijn en tussendoor goed te oefenen met hoeven krabben, langer vasthouden van het been etc.
- Verder vooral lekker paard/veulen zijn en hem observeren in de weide, om meer over jouw paard te weten te komen! Oefen je iets of ga je iets nieuws introduceren zoals bijvoorbeeld water/afspuiten, doe dit dan niet langer dan 10 minuten per keer en ga vooral niet iedere week/maand met iets nieuws aan de slag: jullie hebben nog je hele leven samen om alles te ontdekken! Het is nog helemaal niet nodig op om deze leeftijd complete wandeltochten, zadelsessies of schriktrainingen te doen. Juist samen zijn en zonder verwachtingen, legt de basis van jouw paard voor een onbreekbaar vertrouwen in de mens.
Start van de basisopleiding
Vanaf een jaar of 2,5 wordt jouw paard zowel lichamelijk als mentaal steeds een stukje volwassener, maar het is wel echt nog een jonkie! Hoewel het per paard verschilt hoe ‘af’ ze er uit zien, is het goed om er bij stil te staan dat veel groeischijven pas relatief laat sluiten. De groeischijven van de benen sluiten al wel met ca 2,5 jaar, maar de rug sluit uiteindelijk pas met 5,5 à 6 jaar.
Natuurlijk zijn hierover ook meerdere meningen te vinden: want wil dit zeggen dat je een paard pas met 6 jaar zadelmak kunt maken? Gangbaar is toch met een jaar of drie te beginnen. Ik denk dat het heel belangrijk is om erbij stil te staan dat veel of zware belasting tot een jaar of 6 niet aan te raden is voor het welzijn van het paard, maar dat betekent niet dat je het paard met een leeftijd van 6 jaar ineens moet belasten, zonder eerdere training.
Eigenlijk super mooi dus, dat je van 2,5 tot 6 jaar de tijd hebt voor de basisopleiding van je paard: dat is 3,5 jaar, een beste tijd dus! En daarom vind ik het zelf ook belangrijk om je veulen dus ook echt veulen te laten zijn (zonder de connectie te verliezen). Voor mij persoonlijk vind ik, op dit moment, het volgende schema ideaal. Let wel: hierbij ga ik echt uit van de particulier die het beste wilt voor zijn jonge paard, en nog heel lang van zijn jonge paard wil gaan genieten.
Mijn ideale schema:
- 2,5-3,5 jaar: deze periode is perfect om een aantal keer per week te gaan kennismaken met grondwerk, wandelen, trailerladen, leren omgaan met spanning, aanraken met objecten zoals een zweepje/vlag op het lijf. Door rustig aan met alle aspecten kennis te maken, en je paard uit te leggen hoe hij hiermee om kan gaan, bouw je vertrouwen en een band op. In het grondwerk leg je basisafspraken vast, en leer je beter te communiceren met je paard. Een trainingssessie van 20 minuten is vaak al genoeg op deze leeftijd, maar hoe meer gewend hij raakt, hoe meer je zal merken dat je de sessies wat langer kunt maken.
- 3,5-4,5 jaar: Als jouw paard een stabiele basis heeft en jullie de communicatie al fijn hebben afgestemd, kun je van grondwerk opschalen naar bijvoorbeeld dubbele lange lijnen, lange teugelen, dubbele longe of werken aan de hand. Hiermee kun je de basis van het sturen gaan leren en je paard alvast sterker maken voor het ruitergewicht. Daarnaast kun je met krukjestrainingen beginnen: heel belangrijk dat je paard rustig leert stilstaan voor het opstappen in de toekomst. Vanaf een jaar of 4 kun je daar een zadeltje aan toe voegen en langzaam aan toewerken tot de eerste keer hangen en uiteindelijk opstappen. Geen haast, want je hebt dus nog alle tijd 😉 Het mooie aan rustig aan doen en alles in kleine stapjes knippen, is ook dat het hierdoor eigenlijk voor iedere paardeneigenaar mogelijk is om (met begeleiding) zelf je eigen paard te beleren.
- 4,5-5,5 jaar: In deze fase ga je idealiter je paard steeds meer leren om met ruitergewicht om te gaan. Als het goed is, weet je paard het sturen al vanaf de grond en is hij ook al sterker geworden vanaf de grond. Ook erop zitten is niet vreemd meer, en hier kun je verder uit opbouwen. De groeischijven in de rug zijn dus nog niet gesloten, maar de meningen zijn verdeeld of dat noodzakelijk is voordat je erop kunt stappen. Onderzoeken hebben namelijk ook aangetoond dat lichte belasting juist positief kan zijn. Je kunt dus rustig een aantal keer per week rustig gaan rijden: idealiter gecombineerd met training vanaf de grond, dit kan dus bijvoorbeeld een gecombineerde training zijn (15 minuten vanaf de grond, 15 minuten rijden) of bijvoorbeeld 2 keer per week 20 minuten rijden en 2 a 3 keer per week werken vanaf de grond. Dit is ook wat de voorkeur is van jou en jouw paard.
- Vanaf 5,5 a 6 jaar heb je dus al een mooie basis en heb je je paard getraind vanuit het oogpunt waarom we paarden trainen: om ze sterk genoeg te maken voor het dragen van het ruitergewicht en níet om ze een nette dressuurproef op jonge leeftijd te laten lopen. Met een beetje mazzel kun je vanaf 6 jaar nog zeker 15 jaar lang trainen om fijne dressuurproeven neer te zetten!
Ik heb deze blog geschreven vanuit mijn eigen zienswijze en gericht op de particuliere paardeneigenaar: ik ben ook realistisch en weet dat dit scenario in de professionele wereld (helaas) niet even haalbaar is. Immers, wanneer je als fokker of trainer er deze tijd in moet steken, kun je zelf al wel een rekensommetje maken dat dit soort paarden redelijk onbetaalbaar worden. Maar jij als jonge paardeneigenaar, die de rest van het leven van jouw paard wilt gaan genieten van een (hopelijk) gezond paard, kan hierin het verschil maken voor de welzijn van jouw paard. Ik hoop dat ik je hiermee heb kunnen inspireren en mocht je denken, dit spreekt mij aan en ik zoek nog hulp bij de opleiding van mijn jonge paard: stuur mij zeker een berichtje!
